Xu hướng tích hợp Y học phát triển và Sức khỏe tâm thần tại Bệnh viện Nhi Trung ương

1. Thực trạng các vấn đề phát triển và sức khỏe tâm thần trẻ em hiện nay

Trong những năm gần đây, chăm sóc phát triển toàn diện và chăm sóc sức khỏe tâm thần cho trẻ em ngày càng được quan tâm như một vấn đề y tế quan trọng trên toàn thế giới. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, ngay tại các quốc gia có hệ thống y tế phát triển, một tỷ lệ lớn trẻ em gặp những bất lợi về phát triển hoặc các vấn đề sức khỏe tâm thần chưa được phát hiện và hỗ trợ kịp thời.

Tại Mỹ, theo nghiên cứu năm 2022, cứ 6 trẻ từ 3–17 tuổi thì có 1 trẻ gặp một trong các vấn đề phát triển, bao gồm chậm phát triển, rối loạn phát triển hoặc khuyết tật. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO, 2025), khoảng 1 trong 7 trẻ từ 10–19 tuổi có vấn đề về sức khỏe tâm thần, chiếm 15% gánh nặng bệnh tật toàn cầu của nhóm tuổi này. Đáng chú ý, tự sát hiện là một trong những nguyên nhân tử vong hàng đầu ở thanh thiếu niên trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, khảo sát của UNICEF (2018) cho thấy tỷ lệ trẻ em và vị thành niên có vấn đề sức khỏe tâm thần dao động từ 8–29%, cho thấy nhu cầu chăm sóc và can thiệp là rất lớn.

Các vấn đề phát triển và sức khỏe tâm thần ở trẻ em đòi hỏi phát hiện sớm và can thiệp kịp thời

2. Y học phát triển: cách tiếp cận toàn diện cho trẻ em

Trong bối cảnh trên, Y học phát triển đang trở thành một hướng đi quan trọng trong nhi khoa hiện đại. Lĩnh vực này tập trung theo dõi, đánh giá, dự phòng và can thiệp các vấn đề liên quan đến sự phát triển toàn diện của trẻ, bao gồm phát triển vận động, ngôn ngữ, nhận thức, cảm xúc – hành vi và kỹ năng xã hội, từ giai đoạn đầu đời đến tuổi vị thành niên. Cách tiếp cận này nhấn mạnh rằng sự phát triển và sức khỏe tâm thần có mối liên hệ chặt chẽ và hai chiều. Các rối loạn phát triển có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện các rối loạn tâm thần, trong khi các vấn đề tâm thần lại có thể làm gián đoạn hoặc cản trở quá trình phát triển của trẻ. Chính vì vậy, xu hướng hiện nay là hình thành chuyên ngành nhi khoa phát triển và hành vi, nhằm tích hợp hai lĩnh vực này trong cùng một hệ thống chăm sóc.

Tiếp cận toàn diện đối với sự phát triển thể chất, nhận thức và tâm lý của trẻ trong mối liên hệ chặt chẽ với sức khỏe tâm thần

3. Mô hình chăm sóc tích hợp

Ở cấp độ toàn cầu, nhiều tổ chức quốc tế đã nhấn mạnh sự cần thiết của mô hình tích hợp. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) năm 2022 khuyến nghị cần tích hợp các lĩnh vực y tế, giáo dục và hỗ trợ xã hội trong chăm sóc sức khỏe tâm thần trẻ em và vị thành niên, nhằm đảm bảo sự phát triển toàn diện và bền vững. Báo cáo của Ủy ban Lancet về sức khỏe tâm thần toàn cầu (2018) cũng khẳng định sức khỏe tâm thần là một phần không thể tách rời của các mục tiêu phát triển bền vững, đồng thời nhấn mạnh rằng chăm sóc sức khỏe tâm thần cần được xem như một quá trình liên tục, xuyên suốt các giai đoạn phát triển.

Việc triển khai mô hình tích hợp mang lại nhiều lợi ích quan trọng. Trước hết, mô hình này giúp đảm bảo sự chăm sóc liên tục theo tiến trình phát triển của trẻ, từ giai đoạn sơ sinh đến tuổi vị thành niên. Thứ hai, việc phát hiện sớm và can thiệp sớm giúp giảm gánh nặng bệnh tật và chi phí xã hội trong dài hạn. Thứ ba, cách tiếp cận đa ngành giúp tăng hiệu quả của hệ thống, tối ưu hóa nguồn nhân lực và giảm sự chồng chéo dịch vụ. Bên cạnh đó, mô hình tích hợp cũng góp phần tăng khả năng tiếp cận dịch vụ, giảm kỳ thị liên quan đến sức khỏe tâm thần, đồng thời nâng cao chất lượng chăm sóc các trường hợp phức tạp. Về lâu dài, đây là hướng đi giúp tăng tính bền vững của hệ thống chăm sóc sức khỏe trẻ em.

Chăm sóc đa ngành, liên tục và lấy trẻ em làm trung tâm, hướng tới hiệu quả và bền vững

4. Định hướng xây dựng trung tâm Y học phát triển và Sức khỏe tâm thần tại Bệnh viện Nhi Trung ương

Tại Bệnh viện Nhi Trung ương, định hướng xây dựng Trung tâm Y học phát triển và Sức khỏe tâm thần phản ánh xu hướng phát triển chung của thế giới và phù hợp với nhu cầu thực tiễn tại Việt Nam. Các hoạt động chính của trung tâm bao gồm các nhóm dịch vụ chuyên sâu như sau:

• Đánh giá phát triển sớm và hướng dẫn kỹ năng làm cha mẹ, nhằm hỗ trợ trẻ trong những năm đầu đời.
• Đánh giá, can thiệp và tham vấn các rối loạn phát triển thần kinh như rối loạn phổ tự kỷ, tăng động giảm chú ý hoặc các rối loạn học tập.
• Can thiệp các vấn đề sang chấn, khủng hoảng tâm lý.
• Chẩn đoán và điều trị các rối loạn sức khỏe tâm thần ở trẻ em và vị thành niên.
• Cung cấp các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản và phát triển giới tính, y học giấc ngủ, cũng như các can thiệp dựa trên hoạt động của não bộ.

Xây dựng Trung tâm tích hợp Y học phát triển và Sức khỏe tâm thần nhằm đáp ứng nhu cầu chăm sóc toàn diện cho trẻ em Việt Nam

Định hướng xây dựng Trung tâm Y học phát triển và Sức khỏe tâm thần tại Bệnh viện Nhi Trung ương không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu khám, chữa bệnh ngày càng tăng, mà còn hướng tới một mô hình chăm sóc hiện đại, tích hợp và lấy trẻ em làm trung tâm. Trong mô hình này, trẻ không chỉ được điều trị bệnh, mà còn được hỗ trợ để phát triển toàn diện về thể chất, tâm lý và xã hội.

TS.BS Nguyễn Mai Hương – Trưởng khoa Sức khỏe vị thành niên