LƯU TRỮ MÁU DÂY RỐN TẠI BỆNH VIỆN NHI TRUNG ƯƠNG

27/07/2021

Lưu trữ máu dây rốn là một trong những ứng dụng quan trọng của y học hiện đại, giúp bảo quản nguồn tế bào gốc tạo máu quý giá ngay từ thời điểm trẻ chào đời. Tại Bệnh viện Nhi Trung ương, hoạt động thu thập, xử lý và lưu trữ máu dây rốn được triển khai nhằm tạo nguồn tế bào gốc chất lượng, phục vụ cho nhu cầu điều trị trong tương lai, đặc biệt trong các bệnh lý huyết học, miễn dịch, di truyền và một số bệnh lý nặng ở trẻ em.

Bệnh viện Nhi Trung ương là cơ sở y tế đầu ngành về Nhi khoa trong cả nước, có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực ghép tế bào gốc. Từ ca ghép tủy đầu tiên năm 2006, bệnh viện đã từng bước phát triển các kỹ thuật ghép và ứng dụng tế bào gốc trong điều trị nhiều bệnh lý nặng ở trẻ em như suy tủy, thiếu máu di truyền, tan máu bẩm sinh Thalassemia, suy giảm miễn dịch bẩm sinh, hội chứng Wiskott–Aldrich, giảm chức năng bạch cầu hạt và hỗ trợ điều trị một số ung thư nhi khoa như u nguyên bào thần kinh.

Ảnh 1: Một đơn vị tế bào gốc máu dây rốn lưu trữ

1. Tế bào gốc máu dây rốn là gì?

Máu dây rốn là phần máu còn lại trong dây rốn và bánh rau sau khi em bé được sinh ra. Trước đây, phần máu này thường được bỏ đi sau sinh. Tuy nhiên, các nghiên cứu y học đã cho thấy máu dây rốn chứa nhiều tế bào gốc tạo máu có giá trị.

Tế bào gốc tạo máu trong máu dây rốn là những tế bào có khả năng tự tái tạo và biệt hóa thành các dòng tế bào máu khác nhau như hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu. Đây là nguồn tế bào có thể được sử dụng trong ghép tế bào gốc tạo máu để phục hồi hoặc thay thế hệ tạo máu, hệ miễn dịch bị tổn thương của người bệnh.

So với một số nguồn tế bào gốc khác như tủy xương hoặc máu ngoại vi, máu dây rốn có ưu điểm là được thu thập dễ dàng, không gây đau, không ảnh hưởng đến mẹ và bé khi được thực hiện đúng quy trình. Ngoài ra, tế bào miễn dịch trong máu dây rốn còn non trẻ hơn, do đó có thể có lợi thế nhất định trong ghép đồng loài, đặc biệt khi người bệnh không có người hiến phù hợp hoàn toàn.

2. Ý nghĩa của lưu trữ máu dây rốn

Lưu trữ máu dây rốn là cơ hội duy nhất để bảo quản nguồn tế bào gốc tạo máu của trẻ ngay tại thời điểm sinh. Nếu không được thu thập và lưu trữ, nguồn tế bào này sẽ không thể lấy lại sau này.

Ý nghĩa quan trọng nhất của lưu trữ máu dây rốn là tạo sẵn nguồn tế bào gốc có thể xem xét sử dụng trong tương lai khi có chỉ định điều trị phù hợp. Máu dây rốn có thể được cân nhắc sử dụng cho chính trẻ được lưu trữ hoặc cho người thân trong gia đình nếu có mức độ hòa hợp phù hợp.

Trong bối cảnh Bệnh viện Nhi Trung ương đã phát triển nhiều kỹ thuật ghép tế bào gốc tạo máu cho trẻ em, việc lưu trữ máu dây rốn có ý nghĩa thiết thực trong mở rộng nguồn tế bào phục vụ điều trị. Đây cũng là một phần quan trọng trong định hướng phát triển ngân hàng tế bào gốc, y học tái tạo và trị liệu tế bào, góp phần tăng cơ hội tiếp cận các phương pháp điều trị hiện đại cho trẻ mắc bệnh lý nặng.

3. Chỉ định và đối tượng nên cân nhắc lưu trữ máu dây rốn

Ảnh 2: Truyền tế bào gốc máy dây rốn cho người bệnh

Lưu trữ máu dây rốn có thể được cân nhắc cho các gia đình có nhu cầu bảo quản nguồn tế bào gốc cho con ngay sau sinh, đặc biệt trong các trường hợp gia đình có tiền sử bệnh lý huyết học, miễn dịch, di truyền hoặc đã có người thân mắc bệnh có khả năng cần ghép tế bào gốc tạo máu.

Tế bào gốc máu dây rốn có thể được sử dụng trong điều trị một số nhóm bệnh khi có chỉ định phù hợp, bao gồm bệnh lý huyết học như suy tủy xương, thiếu máu di truyền, tan máu bẩm sinh Thalassemia; bệnh lý ác tính hệ tạo máu như bạch cầu cấp, lymphoma; bệnh lý suy giảm miễn dịch bẩm sinh như suy giảm miễn dịch kết hợp nặng, hội chứng Wiskott–Aldrich, bệnh u hạt mạn tính; và một số rối loạn chuyển hóa hoặc bệnh di truyền nặng.

Đây cũng là những nhóm bệnh mà Bệnh viện Nhi Trung ương đã và đang triển khai các phương pháp điều trị chuyên sâu, trong đó có ghép tế bào gốc tạo máu. Đặc biệt, với những trẻ không tìm được người hiến phù hợp hoàn toàn, các nguồn tế bào thay thế như máu dây rốn hoặc người hiến nửa thuận hợp có thể giúp mở rộng cơ hội điều trị.

Tuy nhiên, cần hiểu đúng rằng không phải mọi bệnh đều có thể điều trị bằng tế bào gốc máu dây rốn, và không phải mọi đơn vị máu dây rốn lưu trữ đều chắc chắn sử dụng được. Việc sử dụng phụ thuộc vào loại bệnh, tình trạng người bệnh, số lượng tế bào lưu trữ, chất lượng mẫu, mức độ hòa hợp HLA và chỉ định của bác sĩ chuyên khoa ghép tế bào gốc.

4. Quy trình thu thập và lưu trữ máu dây rốn

Ảnh 3: Quy trình lưu trữ tế bào gốc máu dây rốn

Quy trình lưu trữ máu dây rốn cần được thực hiện đồng bộ từ khâu tư vấn trước sinh, thu thập mẫu tại thời điểm sinh, vận chuyển, xử lý, xét nghiệm, lưu trữ và theo dõi lâu dài. Tại Bệnh viện Nhi Trung ương, quy trình này có thể được mô tả theo các bước chính sau:

Bước 1. Tư vấn và đăng ký trước sinh

Gia đình được tư vấn về ý nghĩa, lợi ích, giới hạn sử dụng và quy trình lưu trữ máu dây rốn. Nếu đồng ý, sản phụ hoàn thiện hồ sơ đăng ký, cung cấp thông tin sức khỏe mẹ và thai nhi, đồng thời thực hiện các xét nghiệm cần thiết theo quy định.

Bước 2. Chuẩn bị bộ dụng cụ thu thập

Bộ dụng cụ thu thập máu dây rốn chuyên dụng được chuẩn bị trước thời điểm sinh, bao gồm túi thu thập vô khuẩn có chất chống đông, vật tư lấy mẫu máu mẹ, tem nhãn định danh và hồ sơ đi kèm.

Bước 3. Thu thập máu dây rốn sau sinh

Sau khi trẻ chào đời và dây rốn được kẹp cắt theo quy trình sản khoa, phần máu còn lại trong dây rốn và bánh rau được thu vào túi chuyên dụng. Quá trình này không gây đau, không ảnh hưởng đến mẹ và bé, có thể thực hiện sau sinh thường hoặc sinh mổ nếu đủ điều kiện.

Bước 4. Vận chuyển mẫu về labo xử lý tế bào

Mẫu máu dây rốn sau thu thập được kiểm tra thông tin, bảo quản trong điều kiện phù hợp và vận chuyển về labo xử lý tế bào trong thời gian quy định, bảo đảm an toàn và duy trì chất lượng tế bào.

Bước 5. Xử lý, xét nghiệm và đánh giá chất lượng mẫu

Tại labo, mẫu được tiếp nhận, kiểm tra thể tích, tình trạng mẫu và thông tin định danh. Máu dây rốn được xử lý để cô đặc thành phần tế bào có chứa tế bào gốc tạo máu. Đồng thời, mẫu được đánh giá các thông số cần thiết như số lượng tế bào, tỷ lệ tế bào sống, tế bào CD34+, xét nghiệm vi sinh và các xét nghiệm liên quan.

Bước 6. Đông lạnh và lưu trữ dài hạn

Sản phẩm tế bào gốc sau xử lý được bổ sung dung dịch bảo vệ tế bào, hạ nhiệt có kiểm soát và lưu trữ dài hạn trong hệ thống nitơ lỏng hoặc pha hơi nitơ lỏng. Mỗi mẫu được quản lý bằng mã định danh riêng, có hồ sơ lưu trữ và hệ thống theo dõi nhiệt độ, an toàn liên tục.

5. Hiệu quả và giá trị ứng dụng của máu dây rốn

Máu dây rốn là nguồn tế bào gốc tạo máu đã được ứng dụng trong ghép điều trị nhiều bệnh lý trên thế giới. Ở trẻ em, nguồn tế bào này có nhiều lợi thế do số lượng tế bào trong một đơn vị máu dây rốn thường phù hợp hơn với cân nặng của bệnh nhi so với người lớn. Ngoài ra, do tế bào miễn dịch trong máu dây rốn còn non trẻ, ghép máu dây rốn có thể chấp nhận mức độ hòa hợp HLA linh hoạt hơn trong một số trường hợp.

Hiệu quả của ghép tế bào gốc máu dây rốn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như bệnh lý cần điều trị, giai đoạn bệnh, tình trạng lâm sàng của người bệnh, liều tế bào, mức độ hòa hợp HLA, chất lượng mẫu lưu trữ và năng lực của trung tâm ghép.

Tại Bệnh viện Nhi Trung ương, kinh nghiệm triển khai ghép tế bào gốc cho nhiều nhóm bệnh nhi khác nhau là nền tảng quan trọng để phát triển hoạt động lưu trữ và ứng dụng máu dây rốn. Bên cạnh ghép tế bào gốc tạo máu, bệnh viện cũng đã nghiên cứu và ứng dụng tế bào gốc tủy xương tự thân, trong đó có tế bào gốc tạo máu và tế bào gốc trung mô, nhằm hỗ trợ điều trị một số bệnh lý khó như teo đường mật bẩm sinh, bại não và các tình trạng tổn thương mô, cơ quan ở trẻ em.

Tuy nhiên, gia đình cần hiểu rằng lưu trữ máu dây rốn không phải là “bảo hiểm tuyệt đối” cho mọi bệnh trong tương lai. Việc sử dụng máu dây rốn cần có chỉ định chuyên môn rõ ràng. Trong một số bệnh lý di truyền, mẫu máu dây rốn tự thân của chính trẻ có thể mang cùng bất thường di truyền nên không phù hợp để điều trị cho chính trẻ, mà có thể cần nguồn tế bào từ người hiến khỏe mạnh phù hợp.

6. Kết luận

Lưu trữ máu dây rốn là cơ hội duy nhất để bảo quản nguồn tế bào gốc tạo máu quý giá ngay từ thời điểm trẻ chào đời. Đây là nguồn tế bào có tiềm năng ứng dụng trong điều trị nhiều bệnh lý huyết học, miễn dịch, di truyền và một số bệnh lý nặng ở trẻ em khi có chỉ định phù hợp.

Với vai trò là cơ sở y tế đầu ngành về Nhi khoa, Bệnh viện Nhi Trung ương đã và đang phát triển lĩnh vực ghép tế bào gốc, y học tái tạo và trị liệu tế bào theo hướng chuyên sâu, hiện đại. Việc triển khai lưu trữ máu dây rốn không chỉ giúp bảo quản một nguồn tế bào gốc có giá trị cho trẻ và gia đình, mà còn góp phần mở rộng nguồn tế bào phục vụ điều trị, nghiên cứu và ứng dụng các phương pháp điều trị tiên tiến trong tương lai.

Thông tin liên hệ

Trung tâm Y học tái tạo và Trị liệu tế bào – Bệnh viện Nhi Trung ương

Ngân hàng Mô và Tế bào gốc