Phối hợp acetaminophen (paracetamol) hoặc thuốc giảm đau opioid với ibuprofen trong chấn thương cơ xương ở trẻ em: hai thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên

Theo hướng dẫn quốc gia của Canada, ibuprofen là lựa chọn đầu tay trong kiểm soát đau cơ xương cấp tính, tuy nhiên có tới 2/3 số bệnh nhân nhi ghi nhận mức độ giảm đau không đủ nếu chỉ dùng ibuprofen đơn độc. Mặc dù phác đồ phối hợp thường được sử dụng để điều trị sốt và đau ở trẻ em, không có nhiều bằng chứng ủng hộ phối hợp acetaminophen (paracetamol) + ibuprofen trong kiểm soát đau cấp. Ngoài ra, các cảnh báo hạn chế sử dụng codein, hydrocodon và tramadol trên trẻ em khiến cho còn rất ít các lựa chọn điều trị bằng opioid đường uống trong các trường hợp đau vừa đến nặng. Từ nhu cầu hiểu rõ hơn về phác đồ giảm đau dành cho trẻ gặp chấn thương cơ xương và tầm quan trọng của opioid trên đối tượng bệnh nhân này, hai thử nghiệm được tiến hành đồng thời nhằm so sánh hiệu quả của hai phối hợp ibuprofen + hydromorphon và ibuprofen + acetaminophen với ibuprofen đơn độc.

1. Phương pháp nghiên cứu

1.1. Thiết kế nghiên cứu

Cặp thử nghiệm No OUCH (Non-Steroidal or Opioid Analgesia Use for Children With Musculoskeletal Injuries) ngẫu nhiên, đa trung tâm, mù đôi, có đối chứng giả dược, được tiến hành tại 06 khoa cấp cứu nhi khoa ở Canada. Hai thử nghiệm này được áp dụng thiết kế thử nghiệm bổ sung dựa trên nguyện vọng, cho phép người chăm sóc và bệnh nhân nhi tự quyết định tham gia vào thử nghiệm 3 nhánh có opioid hoặc thử nghiệm 2 nhánh không opioid. Nếu không có bằng chứng lâm sàng hoặc thống kê mang tính loại trừ, kết quả của cả hai thử nghiệm sẽ được gộp lại để phân tích.

1.2. Quần thể nghiên cứu

- Tiêu chuẩn lựa chọn: Trẻ 6 – 17 tuổi, có chấn thương cấp tính ở chi (trong vòng < 24h) không có biến dạng rõ rệt hoặc tổn thương thần kinh - mạch máu, và có điểm đau tự đánh giá từ 5 điểm trở lên trên thang 10.

- Tiêu chuẩn loại trừ:

+ Cần dùng thuốc giảm đau đường tĩnh mạch hoặc qua mũi ngay lập tức;

 + Mẫn cảm với các thuốc nghiên cứu;

 + Đã dùng acetaminophen hoặc thuốc chống viêm không steroid trong vòng 3h trước khi tham gia nghiên cứu;

 + Đã dùng opioid trong vòng 1h trước khi tham gia nghiên cứu;

 + Người chăm sóc hoặc trẻ có suy giảm nhận thức, không thể tự đánh giá điểm đau và/hoặc phản hồi các câu hỏi nghiên cứu;

 + Nghi ngờ chấn thương do trẻ bị bạo hành;

 + Nghi ngờ gãy xương nhiều chi;

 + Đau mạn tính được điều trị bằng thuốc giảm đau hàng ngày;

 + Mắc bệnh/rối loạn chức năng gan hoặc thận;

 + Rối loạn xuất huyết;

 + Mang thai;

 + Nôn, không có khả năng uống thuốc;

 + Người chăm sóc và/hoặc trẻ không có khả năng giao tiếp trôi chảy bằng tiếng Anh hoặc tiếng Pháp nếu như không có phiên dịch viên;

 + Người chăm sóc không tham gia được giai đoạn theo dõi;

 + Đã tham gia nghiên cứu trước đó.

1.3. Can thiệp

Người tham gia nghiên cứu được phân ngẫu nhiên vào một trong các nhóm tùy theo thử nghiệm, chi tiết trong bảng dưới đây:

Tất cả thuốc nghiên cứu và giả dược đều được dùng một liều đơn ở dạng dung dịch uống. Việc dùng bất kỳ loại thuốc nào khác đều không thuộc phạm vi nghiên cứu.

1.4. Chỉ tiêu nghiên cứu

- Chỉ tiêu chính:

+ Chỉ tiêu hiệu quả: điểm đau tự đánh giá vào 60 phút sau khi dùng thuốc theo thang điểm từ 0 (không đau) đến 10 (mức độ đau tệ nhất). Thời điểm 60 phút phản ánh nồng độ đỉnh và hiệu quả giảm đau cho cả 3 thuốc nghiên cứu.

 + Chỉ tiêu an toàn: tỷ lệ trẻ gặp biến cố bất lợi liên quan tới thuốc nghiên cứu.

- Chỉ tiêu phụ:

+ Chỉ tiêu hiệu quả:

(i) Tỷ lệ bệnh nhân đạt điểm đau nhẹ (< 3 theo thang điểm đau của WHO) tại thời điểm 60 phút sau khi dùng thuốc;

(ii) Điểm đau tại tất cả thời điểm nghiên cứu (sau khi dùng thuốc 30 – 90 – 120 phút, kiểm tra y tế, và ngay sau khi chụp X-quang);

(iii) Tình trạng đau giảm ít nhất 2 điểm tại thời điểm 60 phút sau khi dùng thuốc;

(iv) Thời gian điều trị tại khoa cấp cứu;

(v) Sử dụng thuốc giảm đau cấp cứu tại thời điểm 60 phút sau khi dùng thuốc;

(vi) Thời gian tới khi đạt hiệu quả giảm đau (điểm đau < 3 đầu tiêu sau dùng thuốc).

+ Chỉ tiêu an toàn:

(i) Biến cố bất lợi nghiêm trọng trong thời gian nghiên cứu;

(ii) Hiệu quả an thần trên lâm sàng (điểm an thần > 3 theo Thang Ramsay, RSS, thang điểm 1 – 6);

(iii) Loại biến cố bất lợi (nôn, chóng mặt, ngứa);

(iv) Gãy hoặc lệch xương bị bỏ sót.

2. Kết quả nghiên cứu

Nhóm nghiên cứu tiến hành phân tích kết hợp hai thử nghiệm do các bệnh nhân giữa các thử nghiệm có đặc điểm nhân khẩu học tương tự nhau (về điểm đau, tuổi, giới tính, vị trí chấn thương), đồng thời thử nghiệm tỷ lệ tương đương cho thấy không có khác biệt có ý nghĩa thống kê.

2.1. Đặc điểm bệnh nhân nghiên cứu

Từ tháng 4/2019 – 3/2023, tổng cộng 699 bệnh nhân được phân ngẫu nhiên vào hai thử nghiệm. Kết quả đặc điểm nhân khẩu học và điểm đau tương đương giữa các nhóm và thử nghiệm (Bảng 1).

Bảng 1: Đặc điểm bệnh nhân nghiên cứu

*Dữ liệu được biểu diễn dưới dạng [trung bình (độ lệch chuẩn, SD)]
**Dữ liệu được biểu diễn dưới dạng n (%)

2.2. Chỉ tiêu chính

Kết quả các chỉ tiêu về hiệu quả và an toàn lần lượt được thể hiện trong Bảng 2 và Bảng 3.

Bảng 2: Kết quả chỉ tiêu chính và chỉ tiêu phụ về hiệu quả (đau)

*Dữ liệu được biểu diễn dưới dạng [trung bình (độ lệch chuẩn, SD)]
**Dữ liệu được biểu diễn dưới dạng n (%)

Bảng 3: Kết quả chỉ tiêu chính và chỉ tiêu phụ về an toàn

Ghi chú: Dữ liệu được biểu diễn dưới dạng n (%)

3. Kết luận

Với bệnh nhân nhi chấn thương cơ xương cấp tính không phẫu thuật, phối hợp acetaminophen hoặc hydromorphon với ibuprofen không giúp cải thiện điểm đau tại thời điểm 60 phút sau dùng thuốc so với ibuprofen đơn độc. Tác dụng bất lợi xảy ra với tần suất thường xuyên hơn (gấp 4 lần) ở nhóm dùng hydromorphon.

4. Lời bình của biên tập viên

Tại Bệnh viện Nhi Trung ương, cho tới nay chưa có hướng dẫn cụ thể cũng như các nghiên cứu khảo sát tình hình sử dụng phác đồ giảm đau trên bệnh nhân nhi chấn thương cơ xương cấp tính. Từ kết quả của nghiên cứu này, việc sử dụng các phối hợp paracetamol hoặc opioid với ibuprofen có thể không mang lại lợi ích về hiệu quả điều trị so với ibuprofen đơn độc, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ gia tăng biến cố bất lợi liên quan tới thuốc. Tuy nhiên, phác đồ ibuprofen đơn độc chỉ có hiệu quả giảm đau ở 20% số bệnh nhân, cho thấy tính cần thiết tiến hành các nghiên cứu về biện pháp bổ trợ tại chỗ và các can thiệp không dùng thuốc, cũng như các thuốc điều trị mới.

Biên tập: ThS.DS. Nguyễn Thị Hoài Thu, DS. Nguyễn Việt Anh
Nguồn: JAMA Published online January 8, 2026. DOI: 10.1001/jama.2025.25033.