So sánh hiệu quả của methotrexate với ciclosporin trong điều trị viêm da cơ địa mức độ nặng ở trẻ em

1. Bối cảnh và mục tiêu nghiên cứu

Viêm da cơ địa là một bệnh lý viêm da mãn tính, gây ảnh hưởng nhiều đến chất lượng và cuộc sống của người bệnh. Các lựa chọn điều trị toàn thân cho viêm da cơ địa mức độ nặng ở trẻ em còn hạn chế, trong đó ciclosporin (CyA) thường được sử dụng phổ biến nhất, bên cạnh đó methotrexate (MTX) ngày càng được dùng như một phương pháp thay thế hàng đầu. Mặc dù cả hai thuốc này thường được sử dụng off-label trong điều trị viêm da cơ địa nặng ở trẻ em, tuy nhiên, hiện nay chưa có đủ bằng chứng vững chắc về hiệu quả, an toàn các thuốc này trên bệnh nhân nhi. Do đó, nghiên cứu này được tiến hành với hai mục tiêu: thứ nhất, đánh giá mức độ cải thiện bệnh từ thời điểm khởi trị đến 12 tuần điều trị; thứ hai, xác định khoảng thời gian tái phát giữa hai nhóm sử dụng CyA và MTX trong điều trị viêm da cơ địa thể nặng ở trẻ em từ 2 đến 16 tuổi.

2. Phương pháp nghiên cứu

2.1. Thiết kế:

Nghiên cứu lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng, mù đôi, đa trung tâm (12 trung tâm da liễu nhi khoa tại Vương quốc Anh và 1 trung tâm da liễu nhi khoa tại Dublin, Ireland), thời gian từ 02/2019 đến 05/2020 (60 tuần).

Các bệnh nhân thỏa mãn tiêu chuẩn lựa chọn và không thuộc tiêu chuẩn loại trừ của nghiên cứu được phân ngẫu nhiên với tỷ lệ 1:1 thành 2 nhóm: nhóm sử dụng methotrexate (uống 0,4 mg/kg/tuần, liều tối đa là 25 mg/tuần) và nhóm sử dụng ciclosporin (uống 4 mg/kg/ngày). Nghiên cứu tiến hành theo dõi và đánh giá sự thay đổi mức độ nghiêm trọng của bệnh từ thời điểm ban đầu điều trị đến 12 tuần điều trị, sau đó theo dõi thêm 6 tháng kể từ lúc kết thúc điều trị để xác định khoảng thời gian tái phát bệnh.

2.2. Đối tượng nghiên cứu:

 - Tiêu chuẩn lựa chọn:

Trẻ em từ 2 đến 16 tuổi; Chẩn đoán mắc viêm da cơ địa kháng trị mức độ nặng (điểm o-SCORAD ≥ 30); Tiền sử đáp ứng lâm sàng kém với corticosteroid tác dụng tại chỗ có hoạt lực trung bình hoặc mạnh.

 - Tiêu chuẩn loại trừ:

Có tình trạng y khoa nghiêm trọng ảnh hưởng đến an toàn bệnh nhân, hoặc nhiễm trùng cấp/mãn tính. Suy giảm chức năng thận từ trung bình đến nặng, tổn thương hoặc suy gan. Sử dụng corticosteroid toàn thân trong vòng 14 ngày trước sàng lọc hoặc trong vòng 28 ngày trước thời điểm đánh giá ban đầu. Có quang trị liệu trong vòng 4 tuần trước sàng lọc hoặc trong vòng 6 tuần trước thời điểm đánh giá ban đầu. Tiền sử sử các thuốc sinh học/thuốc ức chế miễn dịch toàn thân.

2.3. Tiêu chí đánh giá:

- Tiêu chí chính 1: Đánh giá mức độ cải thiện tình trạng bệnh từ thời điểm khởi trị (baseline) đến tuần thứ 12 dựa trên thang điểm o-SCORAD.

- Tiêu chí chính 2: Xác định khoảng thời gian tái phát bệnh, được xác định là thời điểm tái phát bệnh đầu tiên tính từ sau khi kết thúc điều trị dựa trên nhật ký ghi chép tình trạng bệnh của bệnh nhân.

3. Kết quả

103 trẻ thỏa mãn tiêu chuẩn nghiên cứu được phân ngẫu nhiên thành 2 nhóm: nhóm CyA (52 bệnh nhân) và nhóm MTX (51 bệnh nhân).

3.1. Mức độ cải thiện tình trạng bệnh

Hình 1: Biểu đồ đường biểu diễn sự biến thiên điểm o-SCORAD trung bình trong 20 tuần điều trị đầu tiên ở nhóm methotrexat và ciclosporin.

Mức độ cải thiện bệnh trong 12 tuần đầu điều trị: Nhóm sử dụng CyA cho thấy sự cải thiện đáng kể về mức độ bệnh với điểm o-SCORAD trung bình thấp hơn có ý nghĩa thống kê so với nhóm sử dụng MTX ở thời điểm tuần 12 là −5,69 điểm (Khoảng tin cậy 97,5%: -10,81 đến -0,57; p = 0,013). (Hình 1).

3.2. Khoảng thời gian tái phát bệnh

Hình 2: Biểu đồ đường cong Kaplan–Meier so sánh thời gian điểm tái phát bệnh giữa hai nhóm điều trị

Thời gian tái phát bệnh sau điều trị: Không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về thời gian tái phát bệnh giữa hai nhóm (kiểm định log-rank p = 0,15). Xét về số lượng, có 43 bệnh nhân có tái phát bệnh, trong đó nhóm CyA là 25 người (48%) và nhóm MTX là 18 người (35%)

Kết luận:

Nghiên cứu cho thấy cả CyA và MTX đều có hiệu quả trong điều trị viêm da cơ địa nặng ở trẻ em. Kết quả nghiên cứu cho thấy CyA có tác dụng khởi phát nhanh hơn trong giai đoạn đầu (12 tuần đầu), nhưng không cho thấy sự khác biệt có ý nghĩa thống kê so với MTX về hiệu quả kiểm soát bệnh lâu dài. Kết quả này góp phần quan trọng khẳng định phác đồ điều trị viêm da cơ địa nặng bằng thuốc CyA vẫn là ưu tiên trong giai đoạn đầu. Nhưng MTX có thể được xem xét bên cạnh nhóm thuốc ức chế miễn dịch hệ thống truyền thống do chi phí rẻ hơn. Vẫn cần thêm các nghiên cứu về cân bằng chi phí- hiệu quả trong điều trị và theo dõi hiệu quả cải thiện bệnh dài hạn của hai nhóm thuốc.

Biên tập: ThS. DS Nguyễn Văn Dũng
Nguồn: C. Flohr, et al. Published January 2026.
DOI: 10.3310/AHDR8524.