Đa liều ondasetron ở trẻ em trong cấp cứu viêm dạ dày ruột cấp tính

1. Đặt vấn đề

Viêm dạ dày ruột cấp tính (acute gastroenteritis) là tình trạng viêm nhiễm cấp tính ở niêm mạc dạ dày, ruột non và đại tràng, thường dẫn đến tiêu chảy, nôn ói, đau bụng và đôi khi kèm sốt. Đây là một bệnh lý phổ biến ở trẻ em trong số đó 90-95% có triệu chứng nôn. Ondansetron là một chất đối kháng chọn lọc thụ thể serotonin (5-HT3), thuốc hoạt động bằng cách chặn các tín hiệu serotonin ở hệ thần kinh trung ương và ngoại vi, giúp ngăn ngừa buồn nôn và nôn. Tuy nhiên, việc kê đơn ondansetron để sử dụng sau khi xuất viện nhằm giảm triệu chứng nôn vẫn còn tranh cãi do còn hạn chế về bằng chứng. Nghiên cứu này nhằm đánh giá hiệu quả và an toàn của việc sử dụng đa liều ondansetron sau xuất viện ở trẻ em bị viêm dạ dày ruột kèm nôn.

2. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

2.1. Đối tượng nghiên cứu:

Trẻ em từ 6 tháng đến dưới 18 tuổi được chẩn đoán viêm dạ dày ruột cấp tính kèm ít nhất 3 lần nôn trong 24 giờ trước đó, triệu chứng khởi phát dưới 72 giờ, và đã nôn trong 6 giờ trước khi khám sàng lọc. Trẻ phải được dùng ondansetron tại khoa cấp cứu. Các tiêu chí loại trừ bao gồm nôn ra máu, nôn mật, dị ứng với ondansetron, tình trạng kéo dài QT, rối loạn nhịp thất, bệnh tim bẩm sinh phức tạp, thiếu men glucose-6-phosphate dehydrogenase, hoặc đang dùng thuốc có thể gây kéo dài khoảng QT hoặc các thuốc khác có tương tác nguy hiểm. Nghiên cứu cũng loại trừ trẻ đã tham gia nghiên cứu trước đó hoặc không cam kết theo dõi.

2.2. Phương pháp nghiên cứu:

Đây là thử nghiệm ngẫu nhiên mù đôi, đối chứng giả dược, thiết kế vượt trội (superiority) tại 6 khoa cấp cứu nhi khoa thuộc Mạng lưới Nghiên cứu Cấp cứu Nhi khoa Canada (PERC).

Tổng cộng 1030 trẻ được ngẫu nhiên hóa theo tỷ lệ 1:1 để nhận ondansetron uống (0.15 mg/kg, tối đa 8 mg, tối đa mỗi 8 giờ) hoặc giả dược trong 48 giờ sau xuất viện, dùng khi cần cho nôn hoặc buồn nôn. Thuốc được đóng gói giống nhau để đảm bảo mù. Theo dõi qua nhật ký và khảo sát điện tử/điện thoại tại 24 giờ, 48 giờ và 7 ngày sau đăng ký, tập trung vào triệu chứng, sử dụng dịch vụ y tế, thuốc men và biến cố bất lợi.

Tiêu chí chính của thử nghiệm là tình trạng viêm dạ dày ruột trung bình-nặng (điểm ≥9 trên thang Vesikari sửa đổi, thang từ 0-20, điểm cao hơn chỉ mức độ nặng hơn) trong 7 ngày theo dõi.

Các tiêu chí phụ bao gồm có nôn, thời gian nôn (được định nghĩa là thời gian từ lần nôn đầu tiên đến lần nôn cuối cùng); số lần nôn trong 48 giờ; tái khám không theo lịch trong 7 ngày do nôn, tiêu chảy, mất nước, sốt, đau bụng và truyền dịch tĩnh mạch.

Phân tích số liệu theo dự định điều trị (intention-to-treat), sử dụng hồi quy logistic hỗn hợp, điều chỉnh theo địa điểm và cân nặng.

3. Kết quả nghiên cứu

Trong 1030 trẻ tham gia nghiên cứu có 517 nhận ondansetron, 512 nhận giả dược. Đặc điểm cơ bản tương đương giữa hai nhóm với trung vị tuổi khoảng 47 – 48 tháng, trung vị cân nặng 16 kg, và có khoảng 8 lần nôn trong 24 giờ trước khám sàng lọc.

• Tiêu chí chính: Tỷ lệ viêm dạ dày ruột trung bình – nặng ở nhóm ondansetron là 5,1%, thấp hơn so với 12,5% ở nhóm giả dược; Độ giảm nguy cơ tuyệt đối là -7,4%, KTC 95% -11,2 đến -3,7; OR điều chỉnh là 0,50, KTC 95% 0,40-0,60. Phân tích đa biến xác nhận lợi ích (OR 0,46) của điều trị.
• Tiêu chí phụ và thăm dò: Không khác biệt có ý nghĩa về tỷ lệ có nôn (29,7% vs 33,2%) hoặc thời gian nôn trung vị (0 giờ ở cả hai nhóm), nhưng số lần nôn trong 48 giờ thấp hơn ở nhóm ondansetron (tỉ suất chênh OR 0,76; KTC 95% 0,67-0,87). Tỷ lệ tái khám không theo lịch (9,3% vs 13,2%) và truyền dịch tĩnh mạch (2,6% vs 3,3%) không khác biệt rõ rệt giữa hai nhóm. Số lần tiêu chảy không khác biệt ở toàn bộ nhóm. Biến cố bất lợi giữa hai nhóm tương đương (7,0% vs 7,1%, OR 0,99), với một biến cố nghiêm trọng ở mỗi nhóm.

Không có tương tác đáng kể giữa tiêu chí chính và phân nhóm (tuổi, giới, tần suất nôn, tiêu chảy).

Bảng 1: Các kết quả nghiên cứu chính, phụ, tính an toàn và khám phá

Hình 1: Thời gian và số lần nôn và tiêu chảy

4. Kết luận

Sử dụng ondansetron đa liều sau xuất viện cho trẻ em bị viêm dạ dày ruột kèm nôn tại khoa cấp cứu giúp giảm nguy cơ viêm dạ dày ruột trung bình – nặng trong 7 ngày sau so với giả dược. Lợi ích bao gồm giảm số lần nôn trong 48 giờ đầu, mà không tăng đáng kể tỉ lệ tái khám hoặc truyền dịch. Kết quả nghiên cứu ủng hộ việc sử dụng ondansetron sau xuất viện ở trẻ có nôn thường xuyên, nhưng cần cân nhắc một số nguy cơ như tình trạng tiêu chảy nhất là khi trẻ dùng nhiều liều.

Biên soạn: ThS.DS. Nguyễn Thị Hoài Thu, DS. Nguyễn Việt Anh
Nguồn: N Engl J Med. 2025 Jul 17;393(3):255-266. doi: 10.1056/NEJMoa2503596.