1. Đặt vấn đề
Động mạch quay thường được lựa chọn khi thực hiện thủ thuật đặt catheter ở trẻ em, nhờ đặc điểm mạch nông và kích thước tương đối lớn. Tuy nhiên, ở bệnh nhi, động mạch quay thường nhỏ và dễ co thắt làm tăng nguy cơ tắc động mạch quay sau thủ thuật. Tắc động mạch quay có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng như thiếu máu ngoại vi và hoại tử chi. Nitroglycerin là thuốc giãn mạch mạnh có thể làm giảm co thắt và tăng lưu lượng máu, song tác dụng của thuốc trong phòng ngừa tắc động mạch quay sau khi rút catheter ở trẻ em chưa được chứng minh. Nghiên cứu này được thực hiện nhằm đánh giá hiệu quả của nitroglycerin tiêm dưới da so với nước muối sinh lý trong phòng ngừa tắc động mạch quay ở trẻ nhỏ dưới 3 tuổi.
2. Đối tượng và phương pháp
Đây là thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên, mù đôi, song song, tiến hành tại Bệnh viện Đại học Quốc gia Seoul, Hàn Quốc, từ 2022–2025. Đối tượng là trẻ < 3 tuổi trải qua mổ phiên cần đặt catheter động mạch quay để theo dõi trong quá trình gây mê toàn thân. Tiêu chuẩn loại trừ bao gồm tiền sử quá mẫn hoặc chống chỉ định với nitroglycerin, tiền sử chọc động mạch quay, nhiễm trùng tại vị trí đặt catheter, bệnh mạch máu ngoại vi, dấu hiệu sinh tồn không ổn định và loạn nhịp tim. Các bệnh nhi được chia ngẫu nhiên 1:1 vào hai nhóm:
- Nhóm can thiệp: tiêm dưới da nitroglycerin liều 5 µg/kg/0,5 mL ngay trên động mạch quay trước khi đặt catheter, khi catheter không hoạt động trong quá trình phẫu thuật, và trước khi rút catheter.
- Nhóm chứng giả dược: tiêm 0,5 mL dung dịch nước muối sinh lý cùng vị trí và thời điểm với nhóm can thiệp.
Thủ thuật được thực hiện và đánh giá thông qua siêu âm trong đó các bác sĩ thực hiện thủ thuật và người đánh giá đều được làm mù.
Chỉ tiêu nghiên cứu chính
Chỉ tiêu chính là tỷ lệ tắc động mạch quay sau khi rút catheter, được xác định bằng phương pháp Barbeau đảo ngược với đo thể tích máu bằng máy SpO2 trên ngón trỏ cùng bên. Phương pháp được thực hiện bằng cách ép chặt động mạch quay và động mạch trụ dẫn đến mất sóng pleth thể tích. Động mạch quay sau đó được nhả ra trong khi vẫn duy trì lực ép động mạch trụ. Sóng pleth thể tích nếu trở lại sẽ được xác định là động mạch quay thông, ngược lại sẽ được định nghĩa là tắc động mạch quay.
Các chỉ tiêu phụ gồm: đường kính mạch, vận tốc đỉnh dòng chảy, chỉ số tưới máu (perfusion index – PI), thời gian cầm máu, thời gian tắc động mạch quay, và biến cố bất lợi toàn thân hay tại chỗ. Giá trị p 2 phía < 0,004 được coi là có ý nghĩa thống kê.
3. Kết quả
Tổng cộng 200 trẻ được tuyển chọn trong đó 132 bệnh nhi được đưa vào phân tích per-protocol (67 trong nhóm nitroglycerin, 65 trong nhóm chứng). Độ tuổi trung vị của các bệnh nhân là 5,5 tháng.
Kêt quả nghiên cứu chính cho thấy tỷ lệ tắc động mạch quay sau rút catheter giảm rõ rệt ở nhóm nitroglycerin.
Ghi chú: ARR: giảm nguy cơ tuyệt đối, OR: tỷ số chênh, KTC 95%: khoảng tin cậy 95%
Nhóm nitroglycerin có trung bình vận tốc đỉnh dòng chảy cao hơn (13,0 ±11,0 cm/s so với 7,4 ±9,2 cm/s; P = 0,002) và chỉ số PI cao hơn (1,37 ±1,09 so với 0,65 ±0,49; P < 0,001), phản ánh cải thiện tình trạng tưới máu. Không có khác biệt về thời gian cầm máu, thời gian tắc động mạch quay hay biến cố bất lợi như tụt huyết áp hoặc phản ứng bất lợi tại chỗ.
4. Kết luận
Tiêm dưới da nitroglycerin trước khi đặt và rút catheter động mạch quay giảm đáng kể nguy cơ tắc động mạch quay sau khi rút catheter ở trẻ dưới 3 tuổi, ủng hộ vai trò của nitroglycerin trong bảo vệ mạch máu và đảm bảo hồi phục ở bệnh nhi sau khi rút catheter động mạch.
Lời bình từ ban biên tập:
Theo Dược thư Quốc gia Việt Nam 2022, glyceryl nitrat (nitroglycerin) được chỉ định trong các trường hợp phòng và điều trị cơn đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim cấp, điều trị suy tim sung huyết (bao gồm suy tim sau nhồi máu cơ tim cấp), kiểm soát tăng huyết áp và/hoặc thiếu máu cơ tim trong và sau phẫu thuật tim, hạ huyết áp chỉ huy trong phẫu thuật.1 Trên trẻ em, nitroglycerin đường tĩnh mạch được sử dụng chủ yếu trong một số trường hợp suy tim, sốc tim, và kiểm soát huyết áp trong phẫu thuật.2, 3 Kết quả của nghiên cứu trên giúp phát hiện và củng cố vai trò mới của nitroglycerin trong việc bảo vệ động mạch sau can thiệp đặt catheter, không chỉ đem lại lợi ích trong phẫu thuật mà mở ra các hướng nghiên cứu mới để dự phòng tắc động mạch quay ở bệnh nhân hồi sức tích cực, nhóm bệnh nhân có thời gian lưu catheter động mạch quay dài ngày.
1. Bộ Y Tế. Dược thư Quốc gia Việt Nam; 2022.
2. Tobias JD, Naguib A, Simsic J, Krawczeski CD. Pharmacologic Control of Blood Pressure in Infants and Children. Pediatr Cardiol. 2020;41(7):1301-18.
3. Kar SS. Pediatric cardiogenic shock: Current perspectives. 2015;3(2):252-65.
Biên soạn: ThS.DS. Trần Nhật Minh, DS. Lê Thị Nguyệt Minh
Nguồn: JAMA Pediatr. 2025
DOI: 10.1001/jamapediatrics.2025.3652
