Tỷ lệ phối hợp amoxicilin/acid clavulanic và chế độ liều cao amoxicilin trong nhi khoa

16/06/2026

1. Tổng quan về amoxicilin/acid clavulanic

Amoxicilin được nghiên cứu và phát triển từ ampicillin trong những năm 1970, với mục tiêu mở rộng phổ tác dụng của penicillin trên cả vi khuẩn Gram dương và Gram âm. Sau đó, acid clavulanic (hay dạng muối clavulanate) ra đời với cấu trúc vòng β-lactam tương tự các kháng sinh nhóm β-lactamnhưng có hoạt tính kháng sinh thấp, trong khi lại có khả năng ức chế men β-lactamase sinh ra bởi vi khuẩn. Việc phối hợp amoxicilin và acid clavulanic giúp mở rộng phổ tác dụng trên các chủng vi khuẩn có khả năng đề kháng với penicillin thông qua cơ chế sinh enzyme β-lactamase⁸.

1.1. Cơ chế hoạt động

Amoxicilin hoạt động bằng cách liên kết với protein gắn penicillin (PBP) 1A, enzyme quan trọng tham gia quá trình tổng hợp vách tế bào vi khuẩn. Trong quá trình tác dụng, vòng β-lactam của amoxicilin mở ra và acyl hóa vùng C-terminal transpeptidase của PBP 1A. Liên kết không đảo ngược này gây bất hoạt PBP 1A, ức chế quá trình tổng hợp peptidoglycan cấu tạo nên vách tế bào, từ đó làm tăng tính thấm của vách tế bào vi khuẩn, gây ly giải và tiêu diệt tế bào^8,9.

Acid clavulanic phát huy tác dụng như một chất “ức chế tự hủy” bằng cách liên kết cộng hóa trị với một gốc serin trong vị trí hoạt động của β-lactamase, khiến enzyme này tự tái cấu trúc. Sau đó, acid clavulanic tiếp tục liên kết với một acid amin khác, làm bất hoạt vĩnh viễn β-lactamase^8,9.

Sử dụng acid clavulanic phối hợp giúp ức chế men phân hủy amoxicillin sinh ra bởi vi khuẩn, từ đó mở rộng phổ tác dụng của amoxicillin.

1.2. Đặc điểm dược động học/dược lực học (PK/PD)

Một số đặc điểm dược động học của amoxicilin và acid clavulanic trên trẻ em liên quan tới ứng dụng trong thực hành lâm sàng được tổng hợp tóm tắt trong Bảng 1.

Bảng 1. Dược động học của amoxicilin và acid clavulanic^9,10

Amoxicilin có phổ tác dụng trên cả vi khuẩn gram dương và gram âm, bao gồm Listeria monocytogenes, Haemophilus influenzae, Moraxella catarrhalis, Corynebacterium diphtheria, Escherichia coli và Klebsiella pneumoniae. Ngoài ra, amoxicilin còn có tác dụng trên các vi khuẩn thuộc họ Streptococcus, Enterococcus, Salmonella, Shigella và Borrelia. Việc phối hợp thêm acid clavulanic giúp mở rộng phổ tác dụng trên các vi khuẩn sinh β-lactamase như Staphylococcus aureus nhạy methicillin, Neisseria spp., Proteus spp., Pasteurella multocida, Capnocytophaga canimorsus và một số chủng vi khuẩn khác^11,12.

Tương tự các kháng sinh β-lactam khác, để tối ưu hóa chế độ liều amoxicilin/acid clavulanic dựa trên PK/PD, cần tối ưu thời gian thuốc ở dạng tự do trên nồng độ ức chế tối thiểu (fT/MIC)6. Theo các nghiên cứu, đích mục tiêu fT/MIC của amoxicilin/acid clavulanic để đạt được hiệu quả diệt khuẩn là ≥ 40% tới 50%⁹.

Hình 1. Phân nhóm kháng sinh theo PK/PD¹³

2. Các tỷ lệ phối hợp amoxicilin/acid clavulanic

Tỷ lệ phối hợp amoxicilin/acid clavulanic đầu tiên là tỷ lệ 2:1 và 4:1, với một lượng nhỏ acid clavulanic được bổ sung để ức chế β-lactamase¹⁴. Sau đó, tỷ lệ 7:1 được phát triển, chủ yếu với mục đích hạn chế tác dụng không mong muốn của acid clavulanic. Hiện tại, chế phẩm amoxicilin/acid clavulanic tỷ lệ 8:1, 14:1 và 16:1 đã được sản xuất và cấp phép sử dụng⁸.

Liều dùng của chế phẩm amoxicilin/acid clavulanic được khuyến cáo theo liều amoxicilin, vì vậy cần lưu ý trong quá trình tính toán liều để tránh nhầm lẫn.

Gợi ý về chế độ liều và chế phẩm tương ứng trong một số chỉ định trên lâm sàng được tổng hợp trong Bảng 2¹⁵.

*Liều theo amoxicilin, khuyến cáo trên trẻ ≥ 3 tháng, chức năng thận bình thường

Liều acid clavulanic được khuyến cáo < 10m/kg/ngày để hạn chế tác dụng không mong muốn trên đường tiêu hóa⁸. Nghiên cứu cho thấy sử dụng amoxicilin phối hợp với acid clavulanic làm tăng nguy cơ gặp tác dụng không mong muốn trên tiêu hóa (đặc biệt là tiêu chảy), phản ứng bất lợi trên gan và hệ tạo máu so với amoxicilin đơn độc¹⁶.

3. Chế độ liều cao amoxicilin trong nhi khoa

Chế độ liều cao amoxicilin (90 mg/kg/ngày, q12h) được khuyến cáo lần đầu trong Hướng dẫn điều trị viêm mũi xoang cấp do vi khuẩn (ABRS) của Hiệp hội Bệnh truyền nhiễm Hoa Kỳ (2012), do sự gia tăng tình trạng đề kháng của S. pneumoniae – một trong những căn nguyên gây bệnh phổ biến được phân lập¹⁷.

Cơ chế đề kháng của S. pneumoniae dựa trên việc biến đổi các PBP như pbp1a, pbp2x, pbp2b gây giảm ái lực gắn với β-lactam. Điều này tạo ra tình trạng kháng thuốc ở các mức độ khác nhau, trong đó amoxicillin bị kháng ở mức độ trung gian, có thể khắc phục bằng cách tăng nồng độ kháng sinh điều trị¹⁸.

Chế độ liều cao của amoxicilin/acid clavulanic mở rộng khả năng bao phủ lên các chủng vi khuẩn có MIC cao (giảm nhạy cảm kháng sinh hoặc đề kháng trung gian). Dữ liệu từ nghiên cứu trên người lớn cho thấy chế độ liều cao (2000mg amoxicilin/lần, q12h) cho thấy khả năng đạt đích PK/PD đối với các chủng vi khuẩn có MIC penicillin và amoxicillin cao. Đối với các căn nguyên gây bệnh có MIC amoxicillin là 4mg/L, amoxicillin/acid clavulanic đạt được T/MIC trung bình là 49%, ngoài ra đối với các căn nguyên có MIC là 8mg/mL thì T/MIC trung bình đạt 35% ¹⁹.

Các khuyến cáo điều trị sử dụng chế độ liều cao amoxicilin được tổng hợp trong Bảng 3. Trong các trường hợp điều trị theo chế độ liều cao amoxicilin, cần ưu tiên lựa chọn các chế phẩm có tỷ lệ kết hợp 14:1 hoặc 16:1 để hạn chế phản ứng bất lợi do acid clavulanic.

Bảng 3. Khuyến cáo sử dụng amoxicilin liều cao

AAP: Hiệp hội Nhi khoa Hoa Kỳ (American Academy of Pediatrics)
IDSA: Hiệp hội Bệnh truyền nhiễm Hoa Kỳ

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Martin J. Blaser, Jeffrey I. Cohen, Holland SM. Mandell, Douglas, and Bennett’s Principles and Practice of Infectious Diseases. 10th ed. Elsevier, Inc; 2025.
2. Jackson MA, Schutze GE, Committee On Infectious D. The Use of Systemic and Topical Fluoroquinolones. Pediatrics. Nov 2016;138(5)doi:10.1542/peds.2016-2706
3. Brunton LL, Knollmann BrC. Goodman & Gilman’s The pharmacological basis of therapeutics. 14th ed. McGraw Hill; 2023.
4. Choi SH, Kim EY, Kim YJ. Systemic use of fluoroquinolone in children. Korean J Pediatr. May 2013;56(5):196-201. doi:10.3345/kjp.2013.56.5.196
5. Bradley JS. Nelson’s Pediatric Antimicrobial Therapy. 31st ed. American Academy of Pediatrics; 2025.
6. Patel K, Goldman JL. Safety Concerns Surrounding Quinolone Use in Children. J Clin Pharmacol. Sep 2016;56(9):1060-75. doi:10.1002/jcph.715
7. tế BY. Dược thư Quốc gia Việt Nam 3. vol Tập II. Nhà xuất bản Khoa học và Kỹ thuật; 2022.
8. Huttner A, Bielicki J, Clements MN, Frimodt-Moller N, Muller AE, Paccaud JP, Mouton JW. Oral amoxicillin and amoxicillin-clavulanic acid: properties, indications and usage. Clin Microbiol Infect. Jul 2020;26(7):871-879. doi:10.1016/j.cmi.2019.11.028
9. UptoDate. Amoxicillin and clavunate: Pediatric drug information. 2026;
10. Tattevin P, Solomon T, Brouwer MC. Understanding central nervous system efficacy of antimicrobials. Intensive Care Med. Jan 2019;45(1):93-96. doi:10.1007/s00134-018-5270-1
11. Brogden RN, Carmine A, Heel RC, Morley PA, Speight TM, Avery GS. Amoxycillin/clavulanic acid: a review of its antibacterial activity, pharmacokinetics and therapeutic use. Drugs. Nov 1981;22(5):337-62. doi:10.2165/00003495-198122050-00001
12. Benninger MS. Amoxicillin/clavulanate potassium extended release tablets: a new antimicrobial for the treatment of acute bacterial sinusitis and community-acquired pneumonia. Expert Opin Pharmacother. Oct 2003;4(10):1839-46. doi:10.1517/14656566.4.10.1839
13. Jager NG, van Hest RM, Lipman J, Taccone FS, Roberts JA. Therapeutic drug monitoring of anti-infective agents in critically ill patients. Expert Rev Clin Pharmacol. Jul 2016;9(7):961-79. doi:10.1586/17512433.2016.1172209
14. Weber DJ, Tolkoff-Rubin NE, Rubin RH. Amoxicillin and Potassium Clavulanate: An Antibiotic Combination Mechanism of Action, Pharmacokinetics, Antimicrobial Spectrum, Clinical Efficacy and Adverse Effects. Pharmacotherapy: The Journal of Human Pharmacology and Drug Therapy. 1984;4(3):122-133. doi:https://doi.org/10.1002/j.1875-9114.1984.tb03333.x
15. Puckett L. Guide to Amoxicillin-clavulanate (Augmentin) Dosing. Stanford Medicine Children’s Health. 2025;
16. Salvo F, Polimeni G, Moretti U, et al. Adverse drug reactions related to amoxicillin alone and in association with clavulanic acid: data from spontaneous reporting in Italy. J Antimicrob Chemother. Jul 2007;60(1):121-6. doi:10.1093/jac/dkm111
17. Chow AW, Benninger MS, Brook I, et al. IDSA Clinical Practice Guideline for Acute Bacterial Rhinosinusitis in Children and Adults. Clinical Infectious Diseases. 2012;54(8):e72-e112. doi:10.1093/cid/cis370
18. Bennett JE, Dolin, R., & Blaser, M. J. Principles and practice of infectious diseases (9th edition). Elsevier. 2020;
19. White AR, Kaye C, Poupard J, Pypstra R, Woodnutt G, Wynne B. Augmentin (amoxicillin/clavulanate) in the treatment of community-acquired respiratory tract infection: a review of the continuing development of an innovative antimicrobial agent. J Antimicrob Chemother. Jan 2004;53 Suppl 1:i3-20. doi:10.1093/jac/dkh050
20. Hội Nhi khoa Việt Nam. Hướng dẫn thực hành lâm sàng chẩn đoán, điều trị và dự phòng viêm tai giữa cấp ở trẻ em. 2024.
21. Lieberthal AS, Carroll AE, Chonmaitree T, et al. The diagnosis and management of acute otitis media. Pediatrics. Mar 2013;131(3):e964-99. doi:10.1542/peds.2012-3488
22. UptoDate. Community-acquired pneumonia in children: Outpatient treatment. 2026;